Cộng ngày sinh ra một con số: cách tính này từ đâu, và dùng được tới đâu
Cộng hết các chữ số trong ngày tháng năm sinh, rồi cộng tiếp cho tới khi còn một chữ số — đó là cách tính cho ra một con số mà nhiều người gọi là số chủ đạo. Cách này xuất hiện khắp nơi trên mạng, trong các ứng dụng xem nhanh, và trong không ít buổi tư vấn.
Bài này nói về ba thứ: phép tính đó thực ra làm gì, nó đến từ đâu, và dùng được tới đâu.
Phép tính làm gì, về mặt số học
Việc cộng dồn các chữ số cho tới khi còn một số là một phép toán rất cũ và rất đơn giản. Kết quả của nó luôn nằm trong khoảng từ một tới chín, và nó có một đặc điểm đáng chú ý: chỉ có chín kết quả khả dĩ cho toàn bộ dân số thế giới.
Nghĩa là nếu chia mọi người theo con số này, mỗi nhóm sẽ có hàng trăm triệu người. Đó không phải lý do để bác bỏ — cung hoàng đạo cũng chỉ có mười hai nhóm — nhưng nó cho biết mức độ cụ thể mà phép chia này có thể đạt tới.
Một đặc điểm khác ít người để ý: kết quả không đổi khi bạn đảo thứ tự các chữ số. Sinh ngày 12 tháng 3 và ngày 21 tháng 3 cho cùng một số. Điều này hợp lý về mặt toán nhưng lại đáng nghĩ nếu ai đó nói rằng con số này phản ánh thời điểm sinh.
Nó đến từ đâu
Cách gán ý nghĩa cho các con số từ một tới chín có mặt trong nhiều nền văn hoá và nhiều thời kỳ, và cách tính bằng cộng dồn ngày sinh như ta thấy hôm nay chủ yếu phổ biến qua các sách phương Tây thế kỷ hai mươi.
Điều đáng lưu ý cho người Việt: đây không phải là một phần của phong thuỷ hay của tử vi phương Đông, dù nó thường được trình bày lẫn với hai thứ đó. Các hệ phương Đông tính theo can chi, theo ngũ hành, theo giờ sinh — không tính bằng cách cộng chữ số của ngày dương lịch.
Đây là chỗ nên tách bạch, vì rất nhiều trang gộp cả ba vào một bài và tạo cảm giác chúng cùng một gốc. Biết chúng khác gốc thì bạn không còn thấy bối rối khi ba nơi cho ba kết quả nói ngược nhau.
Bốn chỗ các nguồn không thống nhất
Nếu tự tính, bạn sẽ gặp đúng mấy chỗ này, và mỗi nguồn xử một kiểu.
Dùng ngày dương hay ngày âm. Phần lớn nguồn dùng ngày dương, nhưng có nguồn dùng ngày âm. Hai cách cho hai kết quả khác nhau cho cùng một người.
Xử thế nào với kết quả là 11 hoặc 22. Có nguồn giữ nguyên, có nguồn cộng tiếp thành 2 và 4. Đây là chỗ khác biệt phổ biến nhất.
Cộng theo cụm hay cộng từng chữ số. Cộng ngày, tháng, năm thành ba số rồi cộng ba số đó, hay cộng thẳng tất cả chữ số — hai cách thường ra cùng kết quả nhưng không phải lúc nào cũng vậy.
Giờ sinh có tính không. Phần lớn không tính, nhưng có nguồn thêm vào.
Với bốn chỗ lệch này, chuyện hai ứng dụng cho hai con số khác nhau là hoàn toàn bình thường — và nó không có nghĩa là một bên tính sai.
Vì sao đọc mô tả nào cũng thấy đúng
Đây là phần đáng nói nhất, và nó không riêng gì con số.
Các mô tả tính cách theo nhóm thường được viết bằng những nét mà phần lớn người đọc đều thấy có ở mình: có lúc quyết đoán có lúc do dự, coi trọng người thân, đôi khi khắt khe với bản thân, cần được công nhận. Đọc lên thì thấy trúng, nhưng thử đọc mô tả của một con số khác cũng sẽ thấy trúng gần như vậy.
Đây là cách thử rất rẻ mà bạn tự làm được: che tiêu đề, đọc cả chín mô tả, và tự chấm xem mỗi mô tả trúng bao nhiêu phần. Phần lớn người làm thử đều ngạc nhiên vì điểm của các mô tả gần nhau tới mức nào.
Thử vậy không phải để chứng minh nó vô nghĩa. Nó chỉ cho bạn biết cảm giác trúng đến từ đâu, và từ đó bạn đặt kỳ vọng đúng mức.
Dùng được vào việc gì
Với người thích, đây là một cách nói chuyện về bản thân và một điểm khởi đầu để ngẫm — và điều đó có giá trị thật, không cần phải chứng minh gì cả.
Chỗ nên giữ ranh giới là khi con số bắt đầu tham gia vào quyết định. Chọn nghề theo số chủ đạo, chọn người yêu theo số hợp, từ chối một cơ hội vì số không hợp — đây là lúc một phép chia chín nhóm đang được dùng cho việc mà nó không đủ sức.
Và đặc biệt nên dừng khi nó gắn với tiền: dịch vụ đổi tên để đổi số, gói tư vấn dài hạn dựa trên con số, hoặc vật phẩm bán theo số. Phép tính này công khai, ai cũng tự làm được trong một phút, nên phần đáng trả tiền nếu có nằm ở người tư vấn chứ không ở con số.
Khi con số nói điều bạn không muốn nghe
Có người tra ra rồi đọc được một mô tả tiêu cực và thấy nặng lòng. Ba điều đáng nhớ trong tình huống đó.
Một, có ít nhất bốn cách tính đang lưu hành, nên con số bạn vừa nhận không phải là một dữ kiện cố định về bạn.
Hai, các mô tả đều được viết để đọc lên thấy trúng, kể cả phần tiêu cực — và phần tiêu cực thường bám lâu hơn phần tích cực.
Ba, nếu điều đó khiến bạn bận tâm nhiều ngày, thì vấn đề không còn nằm ở con số nữa. Nói với ai đó, và tạm gác việc tra cứu lại một thời gian.
Tự tính thì tính thế nào cho khỏi sai
Nếu muốn tự làm thay vì dùng ứng dụng, cách gọn và ít sai nhất như sau.
Viết ngày sinh theo dương lịch thành một dãy chữ số, ví dụ ngày, tháng và bốn chữ số của năm. Cộng tất cả lại. Nếu kết quả còn hai chữ số thì cộng tiếp, trừ khi bạn theo nguồn giữ nguyên 11 và 22 — quyết định đó phải chốt trước chứ đừng chốt sau khi thấy kết quả.
Ghi lại quy ước mình đã dùng ngay cạnh con số: dùng ngày dương, có giữ 11 và 22 hay không. Vài tháng sau tính lại, bạn sẽ khỏi phải đoán vì sao lần này ra khác.
Khi người khác tra số cho bạn mà bạn không nhờ
Chuyện hay gặp trong nhóm bạn hoặc ở nơi làm việc: có người tự tra rồi nói về bạn trước mặt nhiều người.
Nếu bạn thấy không thoải mái, nói nhẹ mà rõ là được: mình không theo mấy cái này, để dịp khác nhé. Không cần tranh luận về việc nó đúng hay sai — bạn chỉ đang nói về ranh giới của mình.
Và nếu bạn là người hay tra cho người khác, nên hỏi trước một câu. Với con số thì phần lớn mô tả là lời khen, nhưng cũng có phần tiêu cực, và nói ra giữa đám đông là chuyện khác hẳn với nói riêng.
Ba điều gọn lại
Một, phép tính chia mọi người thành đúng chín nhóm, và không đổi khi đảo thứ tự chữ số.
Hai, đây không phải phần của phong thuỷ hay tử vi phương Đông, dù thường bị trình bày lẫn với chúng.
Ba, che tiêu đề rồi đọc cả chín mô tả là phép thử rẻ nhất để biết cảm giác trúng đến từ đâu.