Kích thước dùng được trong nhà: đo ở đâu, và con số nào ảnh hưởng thật
Khi nói tới kích thước trong nhà, người ta hay nghĩ ngay tới thước Lỗ Ban. Nhưng trong một căn nhà có hai loại kích thước rất khác nhau, và loại thứ hai — loại quyết định việc ở có dễ chịu hay không — thì ít được nhắc. Bài này nói về loại đó, rồi mới đặt thước Lỗ Ban vào đúng chỗ của nó.
Hai loại kích thước
Loại thứ nhất là kích thước gắn với cơ thể người và với cách người ta di chuyển: cửa rộng bao nhiêu thì khiêng được tủ qua, bàn cao bao nhiêu thì ngồi không mỏi, bậc thang cao bao nhiêu thì đi không hụt chân. Nhóm này có cơ sở đo được, và sai thì bạn cảm nhận mỗi ngày.
Loại thứ hai là kích thước theo các cung trên thước Lỗ Ban. Nhóm này thuộc về tập tục nghề mộc và nghề xây dựng truyền lại, và nó không thay thế được nhóm thứ nhất.
Điều đáng nói: hai nhóm này thường không mâu thuẫn, vì các cung tốt trên thước rải khá đều nên gần như luôn có một con số vừa nằm trong cung tốt vừa nằm trong khoảng dùng được. Vấn đề chỉ nảy sinh khi người ta chọn con số theo thước trước rồi mới xem có dùng được không — đúng ngược thứ tự.
Cửa: lọt lòng mới là con số dùng được
Đây là chỗ nhầm phổ biến nhất. Kích thước phủ bì là cả khuôn cửa; kích thước lọt lòng là khoảng trống thật khi cánh mở hết.
Con số bạn cần khi khiêng đồ vào nhà là lọt lòng, và nó nhỏ hơn phủ bì đáng kể. Nếu cánh cửa không mở được hết 90 độ vì vướng tường, khoảng lọt thực tế còn nhỏ hơn nữa.
Trước khi mua tủ lạnh, tủ quần áo, sofa hay bất cứ món lớn nào, đo toàn tuyến đường đi: cửa chính, hành lang, chỗ ngoặt, cửa phòng, và cả chiều cao nếu phải nghiêng qua bậc. Chỗ hẹp nhất trên tuyến mới là con số quyết định, không phải cửa chính.
Với nhà chung cư thì thêm một mắt xích: cửa thang máy và kích thước lòng thang. Nhiều món vào được cửa căn hộ nhưng không vào được thang máy.
Lối đi và khoảng lùi
Khoảng trống để đi lại là thứ quyết định căn nhà có "chật" hay không, nhiều hơn là diện tích trên giấy.
Vài khoảng cần chừa mà nhiều người quên: chỗ đủ để kéo ghế ra khỏi bàn ăn rồi đứng dậy; chỗ để mở hết cánh tủ và kéo hết ngăn kéo; chỗ để mở cửa phòng mà không đụng đồ; và một lối đi thông suốt từ cửa vào tới các phòng.
Cách kiểm đơn giản trước khi mua đồ: dán băng dính lên sàn theo đúng kích thước món định mua, rồi sống với nó vài ngày. Đi lại quanh nó, thử kéo ghế, thử mở cửa. Cách này lộ ra những thứ mà đo bằng thước không thấy.
Bàn ghế: ba mốc cơ thể
Thay vì nhớ con số, nhớ ba mốc: ngồi thẳng thì hai bàn chân đặt phẳng trên sàn, đùi song song mặt sàn, và khuỷu tay gập khoảng vuông góc khi đặt tay lên bàn.
Ba mốc này đúng cho mọi vóc người, trong khi một con số cụ thể chỉ đúng với người có chiều cao trung bình. Nhà có người cao hoặc thấp hơn hẳn thì càng nên đo theo mốc chứ đừng theo bảng.
Phần chỉnh được thường là ghế chứ không phải bàn: ghế cao quá mà chân không chạm sàn thì kê bục; ghế thấp thì thêm đệm ngồi.
Giường: đo theo người nằm
Chiều dài giường nên dài hơn người cao nhất sẽ nằm trên đó một khoảng — ngủ mà bàn chân chạm thành giường là khó chịu thật, và nó không quen được.
Chiều rộng thì tuỳ số người và tuỳ thói quen ngủ. Một cách thử trước khi mua: nằm thử đúng tư thế bạn hay ngủ, cả hai người nếu là giường đôi, trong ít nhất năm phút. Nằm ngửa ba mươi giây ở cửa hàng không nói lên điều gì.
Chiều cao mặt nệm cũng đáng cân: ngồi ở mép giường mà chân chạm sàn thoải mái là mức tiện nhất cho việc lên xuống, quan trọng với người lớn tuổi.
Bậc thang và lan can
Đây là nhóm liên quan trực tiếp tới an toàn, nên nó thuộc về quy chuẩn xây dựng chứ không phải sở thích. Nguyên tắc dễ nhớ: mọi bậc trong cùng một vế thang phải cao bằng nhau.
Một bậc lệch vài phân so với các bậc còn lại là nguyên nhân vấp ngã rất phổ biến, vì chân người đi theo nhịp chứ không nhìn từng bậc. Bậc cuối cùng lệch là trường hợp hay gặp nhất khi sửa nhà chắp vá.
Chiều cao và khoảng hở lan can, nhất là nhà có trẻ nhỏ, thì nên theo quy chuẩn hiện hành và hỏi người có chuyên môn xây dựng. Đây không phải chỗ để ước lượng bằng mắt.
Bếp: mặt bàn và khoảng với
Chiều cao mặt bàn bếp nên hợp với người nấu chính trong nhà. Mốc kiểm: đứng thẳng, đặt hai tay lên mặt bàn, khuỷu tay hơi gập — nếu bạn phải rướn vai lên hoặc phải cúi lưng thì chiều cao không hợp.
Về tủ treo, ngăn trên cùng mà phải kiễng chân với thì thực tế sẽ chỉ để đồ ít dùng — điều đó không sao, miễn bạn biết trước và không cất đồ nặng ở đó.
Và nhớ chừa khoảng mặt bàn trống hai bên bếp nấu và bên chậu rửa. Đây là kích thước hay bị cắt nhất khi thiết kế, và là thứ người ta phàn nàn nhiều nhất sau vài tháng dùng.
Thước Lỗ Ban nằm ở đâu
Thước Lỗ Ban thuộc về tập tục nghề, được truyền lại qua nhiều đời thợ, và nhiều gia đình coi trọng. Nếu nhà bạn có nếp dùng thì đó là lý do đủ để dùng.
Ba điều nên biết để tránh rắc rối:
- Có nhiều loại thước, mỗi cây dùng đo một nhóm việc và chu kỳ khác nhau — nên cùng một kích thước có thể rơi vào cung tốt ở cây này và cung xấu ở cây kia. Hỏi rõ đang dùng cây nào trước khi tra.
- Đo lọt lòng hay đo phủ bì cũng là chỗ hai bên hay hiểu khác nhau. Thống nhất trước với thợ.
- Các cung tốt rải khá đều, nên gần như luôn tìm được con số vừa hợp cung vừa dùng được. Không cần hy sinh cái sau cho cái trước.
Khi hai con số đá nhau
Hiếm, nhưng có. Khi đó thứ tự ưu tiên thực dụng là: an toàn trước — bậc thang, lan can, lối thoát, không thương lượng; rồi tới dùng được — cửa lọt đồ, bàn ghế vừa người; rồi mới tới cung thước.
Lý do đơn giản: một kích thước sai ở nhóm đầu gây tai nạn, sai ở nhóm hai thì bạn khó chịu mỗi ngày trong nhiều năm, còn nhóm ba thì thường có cách chọn khác mà không phải hy sinh gì.
Nếu thợ nói không thể cùng lúc thoả cả ba, hãy hỏi thẳng: còn con số nào khác trong cùng cung tốt không? Câu trả lời thường là có.
Tóm lại
Đo lọt lòng chứ không đo phủ bì, và đo cả tuyến đường đi chứ không chỉ cửa chính. Bàn ghế thì nhớ ba mốc cơ thể thay vì nhớ con số. Bậc thang phải đều nhau — đây là an toàn, không phải thẩm mỹ.
Thước Lỗ Ban thì hỏi rõ đang dùng cây nào và đo ở đâu, và nhớ rằng các cung tốt rải đều nên bạn gần như luôn tìm được con số thoả cả hai phía.